Tunus’un Sokağı Konuşuyor

Beş yıl önce, 25 Temmuz 2021 akşamı Saied, 2014 Anayasası’nın 80. maddesine dayanarak parlamentonun yetkilerini dondurmuş, milletvekillerinin dokunulmazlığını kaldırmış, Başbakan Hichem Mechichi’yi görevden almış ve yürütme yetkisini kendi elinde toplamıştı. O dönemdeki siyasi tıkanıklığı ve yolsuzluğu gerekçe gösteren bu adımlar, kısa süre içinde parlamentonun tamamen feshedilmesi, yargı organlarının tasfiyesi ve 2022’de kabul edilen yeni bir anayasayla sonuçlandı. Yeni anayasa, meclisin rolünü büyük ölçüde zayıflatırken cumhurbaşkanlığına geniş yetkiler tanıdı. Referandumda katılım oranı düşük kaldı; muhalefet boykot etmişti. O günden bu yana ülkede siyaset, büyük ölçüde tek bir merkezden yönetiliyor.

 

Halk, rejimin yıkılmasını istiyor

 Tunus’ta, 25 Temmuz 2026 Cumartesi günü başkente binlerce kişi Habib Burgiba Caddesi’nde bir araya geldi. Ellerinde bayraklar, pankartlar ve siyasi tutukluların fotoğraflarıyla yürüyen kalabalık, Cumhurbaşkanı Kais Saied’in beş yıl önce parlamentoyu askıya alıp olağanüstü yetkiler üstlenmesinin yıldönümünde sesini yükseltti. “Özgürlük, iş ve ulusal onur” sloganları eşliğinde sokakları dolduran göstericiler, 2011 Arap Baharı’nın en bilinen çağrısını yeniden haykırdı: “Halk, rejimin yıkılmasını istiyor.”

Beş yıl önce, 25 Temmuz 2021 akşamı Saied, 2014 Anayasası’nın 80. maddesine dayanarak parlamentonun yetkilerini dondurmuş, milletvekillerinin dokunulmazlığını kaldırmış, Başbakan Hichem Mechichi’yi görevden almış ve yürütme yetkisini kendi elinde toplamıştı. O dönemdeki siyasi tıkanıklığı ve yolsuzluğu gerekçe gösteren bu adımlar, kısa süre içinde parlamentonun tamamen feshedilmesi, yargı organlarının tasfiyesi ve 2022’de kabul edilen yeni bir anayasayla sonuçlandı. Yeni anayasa, meclisin rolünü büyük ölçüde zayıflatırken cumhurbaşkanlığına geniş yetkiler tanıdı. Referandumda katılım oranı düşük kaldı; muhalefet boykot etmişti. O günden bu yana ülkede siyaset, büyük ölçüde tek bir merkezden yönetiliyor.

Bugün sokaklara çıkanlar, işte bu sürecin beş yıllık bilançosunu sorguluyor. Göstericiler yalnızca siyasi özgürlüklerin kısıtlanmasından değil, aynı zamanda derinleşen ekonomik krizden, elektrik kesintilerinden, su kıtlığından ve işsizlikten şikâyet ediyor. Ülke, olağanüstü bir sıcak dalgasının ortasında haftalar süren elektrik kesintileri yaşıyor. Genç Hekimler Örgütü’ne göre kesintiler nedeniyle 150 ila 200 kişi hayatını kaybetmiş olabilir; yetkililer bu rakamı doğrulamasa da, oksijen cihazı gibi hayati cihazların çalışmaması nedeniyle ölümler yaşandığı biliniyor. Enflasyon, ücretlerin gerisinde kalan yaşam maliyeti ve yüzde 15 civarındaki işsizlik, özellikle gençler arasında umutsuzluğu artırıyor. “Biz bu ülkenin kiracısı değiliz, sahibiyiz” diyen muhalefet sözcüleri, halkın öfkesinin artık sadece siyasi partilere değil, günlük yaşamın her alanına yayıldığını vurguluyor.

Gösteriye çağrı, Nafas adlı muhalefet platformundan geldi. Cumhuriyetçi Parti, Ennahda ve bağımsız figürlerin de aralarında bulunduğu geniş bir yelpaze, Cumhuriyet Meydanı’ndan Belediye Tiyatrosu’na doğru yürüdü. Pankartlarda “Saied gitsin” talepleri, siyasi tutukluların serbest bırakılması çağrıları ve “25 Temmuz yoluna hayır” yazıları yer alıyordu. Hapishanelerde tutulan isimler arasında eski Meclis Başkanı ve Ennahda lideri 85 yaşındaki Rached Ghannouchi de bulunuyor. Haziran ayında “terör” suçlamasıyla ömür boyu hapis cezasına çarptırılan Ghannouchi’nin sağlık durumunun kötüleştiği ve yakın zamanda cezaevinde bayıldığı bildirildi. Muhalefet ve insan hakları örgütleri, bu davaların siyasi motivasyonlu olduğunu savunurken, yetkililer güvenlik gerekçesine sığınıyor.

Tunus, 2011’de Ben Ali rejimini devirerek Arap dünyasında demokratik geçişin simgesi olmuştu. On beş yıl sonra aynı caddelerde aynı sloganların yeniden yükselmesi, o sürecin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor. Bugünkü protestolar, yalnızca bir yıldönümü anması değil; ekonomik çöküş, siyasi baskı ve günlük yaşamın zorlaşması karşısında biriken öfkenin ifadesi. Halk, “özgürlük, iş ve ulusal onur” taleplerini yeniden dile getirirken, rejimin geleceğini de açıkça sorguluyor. Tunus’un sokağı, beş yıl sonra bir kez daha konuşuyor.