Rusya Suriye İlişkilerinde Yeni Dönem

Bu mutabakat, “Rus varlığının yeniden yapılandırılması” olarak tanımlanıyor. Suriye tarafı, adımı “müzakerelerin başladığı yaklaşık bir buçuk yıldan bu yana gelinen en önemli aşama” ve “ilişkilerde yeni bir dönemin habercisi” olarak nitelendiriyor. Dışişleri Bakanı Esad Hasan eş-Şeybani’nin anlaşma günü tesisleri yerinde ziyaret etmesi, sürecin hızla uygulamaya konulacağının işareti. Hmeymim ve Tartus, yıllarca Rusya’nın Doğu Akdeniz’deki en kritik askeri dayanakları olmuştu. Esad döneminde Moskova’nın bölgedeki en önemli üsleri olan bu noktalar, yeni Suriye yönetiminin (Ahmed eş-Şara / Colani hükümeti) iktidara gelmesiyle belirsizliğe sürüklenmişti. 18 aylık müzakereler, hem Suriye’nin egemenlik vurgusunu hem de Rusya’nın bölgedeki varlığını sürdürme arzusunu dengelemeyi amaçladı. Sonuç, mutlak bir Rus askeri üssü modelinden uzaklaşıp ortak kullanım ve eğitim odaklı bir yapıya geçiş oldu.

 

Suriye’deki  Rus Üsleri Ortak Eğitim Merkezlerine Dönüşüyor

Suriye ve Rusya, 18 aylık yoğun müzakerelerin ardından Hmeymim Hava Üssü ile Tartus Limanı’ndaki Rus varlığının geleceğini belirleyen tarihi bir mutabakat zaptı imzaladı. Suriye Dışişleri Bakanlığı’nın resmi açıklamasına göre, anlaşma yalnızca iki üssün statüsünü değil, iki ülke ilişkilerinin çerçevesini de yeniden tanımlıyor. Bu adım, Beşar Esad’ın Aralık 2024’te devrilmesinden bu yana en somut gelişme olarak öne çıkıyor.
Anlaşmaya göre Suriye, Hmeymim Havalimanı ve Tartus Limanı’nın 4 numaralı ticari rıhtımı başta olmak üzere sivil nitelikteki tesislerin yönetimini kademeli olarak devralacak. Bu tesisler, Suriye’nin sivil idaresine entegre edilecek. Askeri tesisler ise tamamen farklı bir işleve kavuşacak: Rus askeri üsleri, Suriye-Rusya ortak eğitim ve nitelik kazandırma (rehabilitasyon) merkezlerine dönüştürülecek. Geçiş sürecinin en fazla üç ay içinde tamamlanması öngörülüyor. Yeni düzenlemeler, her iki tarafın çıkarlarını koruyacak şekilde tasarlandı.
Bu mutabakat, “Rus varlığının yeniden yapılandırılması” olarak tanımlanıyor. Suriye tarafı, adımı “müzakerelerin başladığı yaklaşık bir buçuk yıldan bu yana gelinen en önemli aşama” ve “ilişkilerde yeni bir dönemin habercisi” olarak nitelendiriyor. Dışişleri Bakanı Esad Hasan eş-Şeybani’nin anlaşma günü tesisleri yerinde ziyaret etmesi, sürecin hızla uygulamaya konulacağının işareti.
Hmeymim ve Tartus, yıllarca Rusya’nın Doğu Akdeniz’deki en kritik askeri dayanakları olmuştu. Esad döneminde Moskova’nın bölgedeki en önemli üsleri olan bu noktalar, yeni Suriye yönetiminin (Ahmed eş-Şara / Colani hükümeti) iktidara gelmesiyle belirsizliğe sürüklenmişti. 18 aylık müzakereler, hem Suriye’nin egemenlik vurgusunu hem de Rusya’nın bölgedeki varlığını sürdürme arzusunu dengelemeyi amaçladı. Sonuç, mutlak bir Rus askeri üssü modelinden uzaklaşıp ortak kullanım ve eğitim odaklı bir yapıya geçiş oldu.
Bu hamlenin uluslararası yansımaları kaçınılmaz. ABD Kongresi, yeni Suriye yönetiminden İran ve Rus askeri varlığının tamamen sona erdirilmesini defalarca talep etmişti. Washington’un gözünde “yabancı askeri varlıkların temizlenmesi” öncelikli bir şart olarak duruyordu. Ortak eğitim merkezleri formülü, tam bir çekilme anlamına gelmediği için ABD’yi rahatsız edebilir. Ancak Suriye yönetimi, egemenliğini pekiştirirken Rusya ile pragmatik bir ilişkiyi korumayı tercih etmiş görünüyor. Bu, hem iç dengeleri hem de bölgesel güç oyunlarını yeniden şekillendirecek bir denge arayışı.
Mutabakat, Suriye’nin “kendi topraklarında söz sahibi olma” iradesini somutlaştırıyor. Sivil tesislerin denetiminin tamamen Şam’a geçmesi, liman ve havalimanı gelirlerinin yeniden Suriye ekonomisine akması anlamına gelecek. Askeri boyutun eğitim ve kapasite geliştirme merkezlerine evrilmesi ise, Rusya’nın teknolojik ve eğitim desteğini sürdürürken Suriye ordusunun yeniden yapılanmasına katkı sağlayabilir.
Kısaca: 18 aylık müzakere, “ya tamamen kal ya tamamen git” ikilemini aştı. Suriye, üsler üzerindeki kontrolünü artırırken Rusya’yı tamamen kapı dışarı etmedi. Bu, hem egemenlik hem de gerçekçi diplomasi açısından önemli bir eşik. Üç aylık geçiş süreci, anlaşmanın kağıt üzerinde kalıp kalmayacağını gösterecek. Ancak imzalanan mutabakat zaptı, Suriye-Rusya ilişkilerinde yeni bir sayfanın açıldığının en net kanıtı.